Sokołowsko nie jest przypadkowym miejscem na mapie życia Krzysztofa Kieślowskiego. Mieszkał tu jako chłopiec w latach 1951–1957, gdy jego ojciec leczył się na gruźlicę. Naprzeciwko domu rodziny znajdował się Kinoteatr Zdrowie, dlatego właśnie tutaj przyszły reżyser poznawał kino. W 1974 roku ponownie znalazł się w Sokołowsku, gdzie zrealizował „Prześwietlenie” – dokument o osobach chorych na gruźlicę, ich samotności, lękach i pragnieniu normalnego życia. Sokołowsko stało się więc naturalnym miejscem dla Archiwum Twórczości Krzysztofa Kieślowskiego, prowadzonego przez Fundację Sztuki Współczesnej In Situ.
Obecność Archiwum w tej historycznej przestrzeni ukazuje spuściznę reżysera nie tylko jako dorobek wybitnego twórcy, lecz zarazem jako część jego biografii i historii tego miejsca. Goście Archiwum znajdują się w otoczeniu, które Kieślowski znał z dzieciństwa i późniejszej pracy filmowej. Taki kontekst pomaga lepiej zrozumieć źródła jego zainteresowania losem pojedynczego człowieka, przypadkiem, chorobą, samotnością i potrzebą obecności drugiej osoby. Spotkanie z archiwum staje się dzięki temu bardziej intymne i emocjonalne.
Zbiory obejmują fotografie, maszynopisy, notatki, korespondencję, plakaty i dokumenty produkcyjne. Każdy z tych obiektów jest świadkiem określonego czasu, procesu twórczego i ludzkiej historii. Znaczenie ma nie tylko treść, lecz również charakter pisma, układ strony, skreślenia, rodzaj papieru czy ślady użytkowania. Materiały fizyczne są jednak podatne na degradację, dlatego wymagają profesjonalnego opracowania, zabezpieczenia i digitalizacji. Cyfryzacja umożliwia korzystanie ze zbiorów, a jednocześnie ogranicza konieczność sięgania po oryginały.
Szczególnie interesujące są notatki Kieślowskiego dotyczące bohaterów i podejmowanych tematów. Często nie mają formy gotowych koncepcji, lecz zapisów obserwacji, pytań i wątpliwości. Pokazują, że jego praca wyrastała z uważnego przyglądania się człowiekowi – jego motywacjom, lękom, pragnieniom, sprzecznościom oraz temu, co pozostaje niewypowiedziane. Pełniejszy obraz metody twórczej reżysera daje nie jeden dokument, lecz wiele zestawionych ze sobą materiałów, ukazujących stopniowe dochodzenie do istoty opowieści.
Archiwum ukazuje również niewidoczną warstwę powstawania filmu – kolejne wersje scenariuszy, poprawki, ręcznie napisane notatki, niezrealizowane projekty oraz pomysły porzucone lub przekształcone. Materiały te świadczą o tym, że proces twórczy nie przebiega w sposób prosty i przewidywalny, lecz rozwija się poprzez dialog, wątpliwości, kompromisy i przypadkowe spostrzeżenia. Dzięki temu film przestaje być tylko zamkniętym dziełem, a staje się częścią żywego, otwartego procesu myślenia i tworzenia.
Z cyfrowej bazy korzystają filmoznawcy, studenci, autorzy książek i artykułów, dziennikarze, artyści oraz pasjonaci kina z Polski i zagranicy. Anglojęzyczna wersja serwisu pozwala odbiorcom zagranicznym korzystać z polskich źródeł. Osoba zainteresowana konkretnymi materiałami może najpierw przeszukać katalog internetowy, a następnie skontaktować się z Archiwum, wskazując temat projektu, wybrane obiekty, sposób ich wykorzystania oraz termin. Dostęp do oryginałów i zgody na reprodukcję są rozpatrywane indywidualnie, z uwzględnieniem stanu zachowania materiałów, praw autorskich, prywatności oraz warunków przekazania zbiorów.
Ochrona i popularyzacja nie są dla nas celami sprzecznymi. Archiwum ma zabezpieczać materiały, ale również umożliwiać ich badanie, interpretowanie i wykorzystywanie w edukacji, publikacjach, filmach, wystawach i projektach artystycznych. Obecnie rozwijamy bazę kieslowski.com.pl – wprowadzamy kolejne obiekty, uzupełniamy opisy i pokazujemy powiązania między fotografiami, notatkami, maszynopisami i dokumentami produkcyjnymi. Udostępniona w internecie kolekcja stanowi na razie część zasobu, który jest sukcesywnie opracowywany.
W przyszłości Archiwum powinno stać się międzynarodowym centrum badań nad twórczością Kieślowskiego, łączącym ochronę materialnego dziedzictwa z działalnością badawczą, edukacyjną i artystyczną. Istotne jest przy tym zachowanie związku z Sokołowskiem, ponieważ międzynarodowy charakter centrum nie powinien oznaczać oderwania od lokalnej historii. Przeciwnie – powinien pokazywać, że właśnie z tego szczególnego miejsca można prowadzić dialog z odbiorcami na całym świecie.